اولین صندوق‌ سرمایه‌گذاری توسط یک تاجر هلندی در سال ۱۷۷۴ در اروپا تاسیس و سپس در دهه آخر قرن نوزدهم به ایالات متحده معرفی شد. صندوق‌‌های سرمایه‌گذاری در دهه ۱۹۲۰ بصورت گسترده‌ای در جهان معروف و محبوب شدند، بطوری که در ایالات متحده در پایان سال ۲۰۱۴، تعداد صندوق‌های سرمایه‌گذاری به بیش از ۱۵ هزار صندوق و با سرمایه‌‌ای بیش از ۱۸ هزار میلیارد دلار رسیده است. در ایران برای اولین بار در قانون اوراق بهادار مصوب سال ۱۳۸۴، این صندوق‌ها مورد توجه قرار گرفتند و اولین صندوق‌ سرمایه‌گذاری در سهام در سال ۱۳۸۷ تاسیس شد. در حال حاضر بیش از ۱۴۸ صندوق سرمایه‌گذاری مختلف در بازار سرمایه در حال فعالیت هستند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری به عنوان یکی از انواع واسطه‌های مالی و از جمله نهادهای مالی هستند که با فروش واحد‌های سرمایه‌گذاری خود به عموم مردم، وجوه تحصیل شده را در ترکیب متنوعی از اوراق بهادار شامل سهم، اوراق مشارکت، سپرده‌های بانکی و سایر شیوه‌های سرمایه‌گذاری که از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار مجاز به سرمایه‌گذاری در آن‌ها هستند، سرمایه‌گذاری می‌کنند. در قانون بازار اوراق بهادار (ماده ۱ بند ۲۰) صندوق سرمایه‌گذاری به شرح زیر تعریف شده است: "نهادی مالی است که فعالیت اصلی آن سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار است و مالکان آن به نسبت سرمایه‌گذاری خود، در سود یا زیان صندوق، شریک هستند."

ارکان صندوق‌های سرمایه‌گذاری:

برای تشکیل و اداره یک صندوق سرمایه‌گذاری چندین رکن در اساسنامه پیش‌بینی گردیده‌ است تا این ارکان شرایط اجرایی و نظارتی لازم جهت عملکرد مناسب صندوق‌های سرمایه‌گذاری را فراهم نمایند. ارکان صندوق به دو گروه اجرایی و نظارتی تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

ارکان نظارتی:

  • متولی صندوق:

    یکی از ارکان نظارتی صندوق، که توسط مجمع صندوق انتخاب می‌شود. از وظایف مهم متولی، نظارت مستمر بر عملکرد مدیر و ضامن است. در واقع متولی به عنوان نماینده و وکیل سرمایه‌گذاران برای اقامه هرگونه دعوی کیفری علیه صندوق تعیین گردیده‌است.

  • حسابرس:

    رکن دیگر نظارتی صندوق است که از بین مؤسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و اوراق بهادار است.

ارکان اجرایی:

  • مجمع صندوق:

    مجمع، بالاترین رکن صندوق است که با حضور دارندگان واحدهای سرمایه‌گذاری ممتاز رسمیت می‌یابد. مهم‌ترین وظیفه مجمع انتخاب ارکان صندوق و معرفی به سازمان بورس و اوراق بهادار (سبا) جهت تأیید است.

  • مدیر صندوق:

    یکی از ارکان اجرایی صندوق و متخصص در بازار سرمایه است که باید مطابق اساسنامه، گزارشات پیش‌بینی شده و اطلاعات قابل ارائه را تهیه و در اختیار متولی، حسابرس و سازمان بورس و اوراق بهادار قرار دهد. همچنین با استفاده از تارنمای مربوط به صندوق سرمایه‌گذاری، اطلاعات ذکر شده در بخش اطلاع‌رسانی، اساسنامه را جهت آگاهی عموم افشاء می‌نماید. مدیر صندوق یک یا چند نفر شخص حقیقی را به عنوان گروه مدیران سرمایه‌گذاری انتخاب می‌نماید که به نمایندگی مدیر تصمیمات مربوط به سرمایه‌گذاری و خرید و فروش سهام و اوراق بهادار را در چارچوب مقررات اعمال می‌نمایند.

مهم‌ترین صندوق‌های سرمایه‌گذاری در ایران:

نوع صندوق نسبت از دارایی صندوق در سهام نسبت از دارایی صندوق در سایر دارایی‌ها
(اوراق مشارکت، سپرده‌های بانکی و...)
صندوق سرمایه‌گذاری در سهام حداقل ۷۰% حداکثر ۳۰%
صندوق سرمایه‌گذاری مختلط حداقل ۴۰ و حداکثر ۶۰ درصد حداقل ۴۰ و حداکثر ۶۰ درصد
صندوق سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت حداکثر ۱۰% حداقل ۹۰%
صندوق سرمایه‌گذاری نیکوکاری هرکدام از صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند ماهیت نیکوکارانه داشته باشند. در این گونه صندو‌ق‌ها علاقه‌مندان همه/بخشی از درآمد خود در صندوق را به امور نیکوکارانه اختصاص می‌دهند.
صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) هرکدام از صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند ماهیت قابل معامله در بورس بودن را داشته باشند. در این گونه صندو‌ق‌ها افراد جهت خرید و فروش واحد‌ها نیازی به مراجعه حضوری به شعب صندوق ندارند و می‌توانند از طریق بازار بورس یا فرابورس، اقدام به معامله این واحدها نمایند. این نوع از صندوق‌ها بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا قیمت گذاری می‌شوند.

نحوه محاسبه ارزش واحدهای صندوق‌ سرمایه‌گذاری:

واحد‌های صندوق سرمایه‌گذاری به دو نوع عادی و ممتاز تقسیم می‌شوند.

نوع واحد قابلیت خرید طیف سرمایه گذار قابلیت نقل و انتقال قابلیت ابطال
واحد سرمایه‌گذاری ممتاز قبل از شروع دوره پذیره‌نویسی اولیه موسسین صندوق دارد ندارد
واحد سرمایه‌گذاری عادی در طول دوره پذیره‌نویسی اولیه یا پس از تشکیل صندوق عموم علاقه‌مندان ندارد دارد
قیمت‌گذاری روزانه واحد‌ها بر مبنای خالص ارزش روز هر واحد صندوق (NAV) است که در پایان هر روز معاملاتی، با توجه به تغییرات قیمت سهام، اوراق بهادار و سود‌های نقدی تعلق گرفته به صندوق محاسبه می‌شود.
(تعداد واحدهای سرمایه گذاری)/(بدهی‌ها-دارایی‌ها) =NAV

ورود به صندوق‌های سرمایه‌گذاری :

  • مراجعه به شعب صندوق

    ۱-مراجعه به یکی از شعب صندوق

  • واریز مبلغ سرمایه‌گذاری به حساب

    ۲-واریز مبلغ سرمایه‌گذاری به حساب بانکی صندوق مندرج در تارنما صندوق

  • تکمیل فرم‌

    ۳- ارائه اصل فیش بانکی و مدارک شناسایی به نماینده صندوق اعم از

    • مدارک مورد نیاز اشخاص حقیقی: (اصل شناسنامه و کارت ملی)
    • مدارک مورد نیاز اشخاص حقوقی: (آگهی تاسیس (روزنامه رسمی)، آگهی آخرین تغییرات صاحبان امضای مجاز، اصل شناسنامه و کارت ملی صاحبان امضا)

  • تکمیل فرم

    ۴- تکمیل فرم درخواست صدور واحدهای سرمایه‌گذاری

  • دریافت اعلامیه

    ۵- دریافت اعلامیه صدور واحدهای سرمایه‌گذاری

خروج از صندوق‌های سرمایه‌گذاری :

  • مراجعه به شعب صندوق

    ۱-مراجعه به یکی از شعب صندوق

  • ارائه مدارک

    ۲-ارائه مدارک شناسایی

  • تکمیل فرم‌

    ۳- تکمیل فرم درخواست ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری

  • دریافت رسید

    ۴- دریافت رسید گواهی ابطال از نماینده مدیر صندوق

  • واریز وجه

    ۵- واریز وجه ناشی از ابطال واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری به حساب فرد

مزایا صندوق سرمایه‌گذاری

  •  مدیریت حرفه‌ای منابع مالی سرمایه‌گذاران،
  • تنوع‌بخشی برای کاهش ریسک،
  • سهولت سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها،
  • نقدشوندگی بالا،
  • تحت نظارت مستمر سازمان بورس و اوراق بهادار هستند،
  • صرفه‌جویی در زمان و کاهش هزینه معاملات،
  • شفافیت بالای صندوق‌ها با توجه به ارائه‌ صورت‌های مالی به صورت دوره‌ای، اعلام ارزش خالص دارایی‌ها و ترکیب سرمایه‌گذاری منابع صندوق در پایان هر روز از طریق تارنمای صندوق.